بررسی انواع تمرکز ذهنی    
تمرکز

بررسی انواع تمرکز ذهنی    

تمرکز، توانایی متمرکز کردن توجه به صورت عمدی و ارادی بر روی موضوعی است که در یک لحظه خاص اهمیت دارد. طی تحقیقات علمی متعدد جهت دسته بندی انواع تمرکز و متمایز کردن انواع تمرکز از یکدیگر، دانشمندان دریافته اند چهار سطح برای عمق تمرکز وجود دارد که فرد می تواند به طرق مختلف به آنها دست یابد. حالت ریلکس طبیعی تمرکز شما به صورت اتوماتیک به شدیدترین نیروها، سیگنال ها یا محرک های درونی یا بیرونی عکس العمل نشان می دهد. در این سطح، کنترلی بر تمرکز وجود ندارد و توجه فرد از چیزی به چیز دیگر به راحتی منحرف می شود. تمرکز، آزادانه گردش می کند و جلب صداها، حرکات، افکار، احساسات و غیره از محیط داخلی یا خارجی می شود.

چهار سطح انواع عمق تمرکز

۱٫ سطح علاقه مندی

تمرکزی که بر اثر علاقه باشد، مثلا هنگام مطالعه یک کتاب خوب، تماشای یک فیلم سرگرم کننده یا انجام سرگرمی یا ورزش مورد علاقه فرد به وجود می آید. در چنین حالتی ممکن است مثلا در حال مطالعه یک کتاب جذاب باشید و صدای همسرتان را نشنوید که شما را برای صرف شام صدا می کند یا بدون وقفه برای ساعات طولانی بر روی یک مساله یا پروژه کار کنید.

این یک حالت غیر ارادی موقت است زیرا به محض این که موضوع مورد تمرکز جذابیت خود را از دست بدهد، تمرکز شما به سایر محرک ها واکنش نشان می دهد. ممکن است در این سطح، تمرکز شما عمیق شود اما کنترل شما بر این حالت کم یا غیر ارادی است. این حالت فقط محدود به چیزهای جدید و چیزهایی است که شما ذاتا به آنها علاقه مند هستید و از انجامشان لذت می برید.

این مقاله را نیز مطالعه نمایید:  چگونه تنفس شکمی را تمرین کنیم؟

۲٫ سطح انضباطی

تمرکز انضباطی وقتی رخ می دهد که فرد تمرکز و توجه خود را روی یک موضوع خاص نگاه می دارد، حتی اگر شرایط باعث حواس پرتی او بشود یا علاقه کمی به موضوع داشته باشد یا آن موضوع اصلا جذابیتی برایش نداشته باشد. به عنوان مثال، وقتی می خواهید با دوستانتان تفریح کنید اما خود را وادار می کنید که یک موضوع خسته کننده را در مدرسه یا محل کار مطالعه کنید.

در این سطح از تمرکز می توانید توجه خود را برای زمان طولانی حفظ کنید. می توانید به اراده خود تمرکز کرده و حتی در شرایطی که به شدت باعث حواس پرتی می شوند، بر روی هر موضوعی به صورت عمیق به مدت طولانی و با تلاش کم تمرکز کنید. در این سطح، کاهش شدید علایم منفی مانند بی قراری، بی تابی، ناامیدی، رفتارهای اعتیاد آور و انحراف تمرکز ذهنی مشاهده می شود. در همین زمان، افزایش قابل توجهی در سطح خود کنترلی، کنترل انگیزه، پیگیری و بردباری به چشم می خورد.

۳٫ سطح تک موضوعی

تمرکز تک موضوعی وقتی رخ می دهد که فرد فقط بر روی یک سیگنال متمرکز شده و هر چیز دیگری را از دایره توجه و حواس خود بیرون می کند. این حالت تمرکز، حالت ایده آل ورزشکاران حرفه ای است. در این حالت، تمرکز شخص بر روی لحظه حال و اینجا قرار دارد و کاملا در کاری که دارد انجام می دهد، غرق می شود. گذشته و آینده را فراموش می کند. تمرکز فرد ثابت و عمیق و پایدار است. تمرکزی عمیق و حالتی بدون تقلا که در آن هیچ چیز غیر از موضوع مورد تمرکز را درک نمی کند. اکثر مردم این حالت تمرکز را حداقل چند بار در طول زندگی خود تجربه می کنند، مخصوصا افراد حرفه ای که درگیر فعالیت های شدید فیزیکی یا ذهنی هستند.

این مقاله را نیز مطالعه نمایید:  تمرکز بر هدف از طریق تسلط بر امواج مغزی

در این سطح از تمرکز چنان غرق کارتان می شوید که تا زمانی که خودتان نخواهید، غیر ممکن است بتوان حواس شما را پرت کرد. حتی صدای مردمی که در اطرافتان مشغول صحبت هستند یا هر صدای دیگری را نخواهید شنید، زیرا با موضوع تمرکز شما ارتباطی ندارند. در این سطح به نظر می رسد که زمان کند می شود و سرعت حرکت زندگی نیز کم می شود. در کمال اعتماد به نفس احساس می کنید که بر همه چیز تسلط کامل دارید. تمرکز شما فقط بر لحظه حال و اکنون است. حتی قبل از این که چیزی رخ دهد، از وقوعش اطلاع دارید. کارآیی شما تقریبا بدون تلاش و کاملا اتوماتیک است. استدلال تحلیلی و دیالوگ درونی به طور کامل متوقف می شوند. اشیاء بزرگ تر و یا واضح تر از همیشه به نظر می رسند. احساس نشاط و سرخوشی می کنید.

۴٫ تمرکز ادغامی

تمرکز ادغامی کمیاب ترین و عمیق ترین حالت تمرکز است و برخی اوقات توسط مراقبه کنندگان با سابقه تجربه می شود. این حالت گاهی با تجربه روشن بینی شرقی ارتباط داده می شود که طی آن فرد احساس می کند کاملا با موضوعی که بر آن تمرکز کرده، یکی شده است. این حالت، بالاترین سطح تمرکز است که فرد به معنای واقعی تبدیل به چیزی می شود که بر رویش تمرکز کرده است، پیوستگی کامل و یکی شدن با موضوع مورد تمرکز.

در این سطح تمرکز غیر ارادی وجود ندارد و توجه خود را به صورت ارادی و عمدی کنترل می کنید. در این لحظه، توجه شما با موضوع مورد تمرکز ادغام شده و می توانید جهان را از دیدگاه آن سوژه درک نمایید.

این مقاله را نیز مطالعه نمایید:  تعریف عدم تمرکز حواس چیست؟

انواع تمرکز ارادی و غیر ارادی

اکنون بر اساس تعریفی که از چهار سطح متفاوت عمق تمرکز ارائه کردیم، به بررسی انواع تمرکز از جنبه ارادی و غیر ارادی بودن آن می پردازیم.

تمرکز غیر ارادی

تمرکز غیر ارادی معادل سطح اول عمق تمرکز است که بر اثر علاقه شما به موضوعی پدیدار می گردد. به آسانی می توانید بر موضوعی که به آن علاقه دارید متمرکز شوید، مثلا یک کتاب جالب. اگر از آن دسته افرادی هستید که در لذت دیدن یک فیلم یا کنسرت موسیقی غرق می شوید، شاید توجه کرده باشید که وقتی به چیزی علاقه دارید، تمرکز به صورت طبیعی ایجاد می شود. این نوع تمرکز غیر ارادی احتیاجی به تلاش و اراده ندارد و تمام افراد تا حدی در حیطه علایقشان دارای این نوع تمرکز هستند.

تمرکز ارادی

تمرکز ارادی معادل سطوح دوم، سوم و چهارم عمق تمرکز است که در آن تمرکز بر اساس تصمیم خود فرد و با اراده عمدی او به وجود می آید. این حالت وقتی است که فقط بر روی یک موضوع خاص متمرکز شده و تمام چیزهای دیگر را از حوزه تمرکز خود خارج می کنید. در هر لحظه حس ها و ادراک گوناگونی توسط مغز شما دریافت می شوند و تمرکز شما به سمت آنها منحرف می شود. حس ها، افکار، عواطف و احساسات دیگر می خواهند در دایره تمرکز شما وارد شوند، زیرا این حالت طبیعی کارکرد مغز و تمرکز است. اما با بکارگیری عمدی قدرت اراده، می توانید تمرکز خود را بر روی موضوع نگاه داشته و آن را از گزند مداخلات داخلی و خارجی سایر عوامل حفظ کنید.

مقاله‌های مرتبط

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *