تفکر سیستمی و نقش آن در بهبود زندگی فردی و اجتماعی

تفکر سیستمی و نقش آن در بهبود زندگی فردی و اجتماعی

داشتن تفکر سیستمی به حدی مهم است که زندگی افراد پس از یادگیری آن دگرگون می‌شود. تفکر سیستمی یکی از مباحث کلیدی و مهم است که هم در جامعه به عنوان یک سیستم بزرگ و هم در خانواده به عنوان یک سیستم کوچک می‌تواند تاثیرات زیادی داشته باشد. به همین علت یکی از ضعف‌های کشورهای کمتر توسعه‌یافته، نبود تفکر سیستمی است. تفکر سیستمی باعث می‌شود انتخاب‌های آگاهانه‌ای در زندگی داشته باشیم.

در این مقاله به بررسی نقش تفکر سیستمی در رشد و توسعه فردی می‌پردازیم. به این نکته توجه داشته باشید که تفکر سیستمی موضوع پیچیده و مهمی است که برای یادگیری آن باید کتاب‌ها و مقالات زیادی را مطالعه کنید.

سرفصل‌های عنوان‌شده در این مقاله عبارت‌اند از:

  • تفکر سیستمی
  • اهمیت تفکر سیستمی
  • مزایای تفکر سیستمی در زندگی فردی و اجتماعی
  • زمان استفاده از تفکر سیستمی
  • دلایل نبود تفکر سیستمی
  • نمونه‌های تفکر سیستمی در عمل
  • راهکارهای استفاده از تفکر سیستمی در زندگی

تفکر سیستمی

تفکر سیستمی یک ابزار تشخیصی است و باعث می‌شود افراد قبل از انجام هر کاری، مشکلاتی را که ممکن است در آینده داشته باشند به صورت دقیق شناسایی و بررسی کنند. تفکر سیستمی باعث می‌شود قبل از اینکه در انجام کاری به نتیجه برسیم، خوب فکر کنیم و تبعات کارهایی را که در آینده می‌خواهیم انجام دهیم ببینیم. در حالت کلی تفکر سیستمی یعنی به جای افق دید کوتاه‌مدت و خودخواهانه، افق دید بلندمدت و همه‌جانبه داشته باشیم.

اهمیت تفکر سیستمی

تفکر سیستمی باعث توسعه و بهبود تفکر ما می‌شود و به ما کمک می‌کند تا بتوانیم راه‌حل‌های زیادی برای حل یک مشکل پیدا کنیم. تفکر سیستمی علاوه بر اینکه در پیدا کردن راه و روش‌های مختلف به ما کمک می‌کند؛ باعث می‌شود بدانیم هر راه‌حلی که انتخاب می‌کنیم چه تاثیری بر بخش‌های دیگر سیستم خواهد داشت. اگر تاثیر هر رفتار را در سیستم پیش‌بینی کنیم، می‌توانیم آثار منفی آن را به حداقل برسانیم؛‌ بنابراین تفکر سیستمی باعث می‌شود که انتخاب‌های آگاهانه‌ای داشته باشیم.

زمانی که با تفکر سیستمی آشنا می‌شویم و از آن استفاده می‌کنیم، پختگی و دقت رفتار و گفتار ما زیاد می‌شود و به جای کوته‌فکری یا به اصطلاح «نوک دماغ خود را دیدن»، دید بلندمدت و همه‌جانبه و زندگی خوبی خواهیم داشت. فردی که در طول زندگی خود تفکر سیستمی دارد، نه تنها هیچ‌گاه یک بعدی و سطحی فکر نمی‌کند؛ بلکه تعصب ناآگاهانه و یکسونگری نیز ندارد و تلاش می‌کند شناخت کامل‌تری از موضوعات و سیستم‌های محیطی داشته باشد؛ بنابراین فعالیت‌های خود را آگاهانه و با کمترین اشتباه انجام می‌دهد.

همچنین بخوانید :  عادت‌هایی که شما را به رشد و موفقیت فردی می‌رساند!

اهمیت تفکر سیستمی

مزایای تفکر سیستمی بر زندگی فردی

مزایای تفکر سیستمی به حدی زیاد است که برای حل هر مشکلی می‌توانیم از آن استفاده کنیم. برخی از مزایای تفکر سیستمی در نقش‌های مختلف زندگی عبارت‌اند از:

۱- نقش والدین در تربیت کودک

والدین برای تربیت فرزندان خود می‌توانند از تفکر سیستمی استفاده کنند. آن‌ها به وسیله تفکر سیستمی می‌توانند به فرزندان خود کمک کنند تا هم‌زمان با رشد کردن، مسائل زندگی را به خوبی درک کنند. اگر افراد از کودکی تفکر سیستمی را یاد بگیرند، به قوانین و مقررات پایبند می‌شوند و قبل از اینکه مشکلات رخ دهند، برای مواجه شدن با آن‌ها آماده خواهند بود.

اگر فردی به عنوان مدیر یک سازمان، تفکر سیستمی داشته باشد، تصمیم‌گیری‌های اشتباهی نخواهد داشت.

۲- نقش مدیر در مدیریت سازمان

اگر فردی به عنوان مدیر یک سازمان، تفکر سیستمی داشته باشد، تصمیم‌گیری‌های اشتباهی نخواهد داشت. اگر مدیری تفکر سیستمی داشته باشد، هنگام سیاست‌ گذاری به افق‌های دور نگاه می‌کند و با کاهش خطاهای تصمیم‌گیری باعث رشد، پیشرفت و سودآوری در سازمان می‌شود.

۳- نقش کارمند در سازمان

فردی که به عنوان یک کارمند در یک سازمان کار می‌کند، اگر تفکر سیستمی را یاد گرفته باشد، به خوبی می‌تواند چالش‌های سازمان را شناسایی کند و مسائل و مشکلاتی را به صورت شفاف و واضح به مدیران ابلاغ کند. این موضوع باعث می‌شود او کارمند مفیدی برای سازمان باشد.

افرادی که تفکر سیستمی را یاد گرفته‌اند به قوانین احترام می‌گذارند و حقوق سایر شهروندان را پایمال نمی‌کنند.

۴- نقش شهروند در یک شهر

همه ما به عنوان یک شهروند باید از رفتارهای نادرست در جامعه پرهیز کنیم. افرادی که تفکر سیستمی را یاد گرفته‌اند به قوانین احترام می‌گذارند و حقوق سایر شهروندان را پایمال نمی‌کنند. این افراد به جای نگاه سطحی‌گرایانه و کوتاه‌مدت، نگاه عمیقی به دنیای اطراف خود دارند و منافع سیستم یا شهر را مهم‌تر از منافع خود می‌دانند.

زمان استفاده از تفکر سیستمی

اگر افراد تفکر سیستمی را از ریشه یاد بگیرند، می‌توانند در تمام بخش‌های زندگی از آن استفاده کنند و زندگی با نظم‌تری داشته باشند؛ زیرا هر تصمیمی که با تفکر سیستمی گرفته می‌شود، تاثیرات مثبتی در زندگی آن‌ها خواهد داشت. گاهی‌اوقات داشتن تفکر سیستمی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. این زمان‌ها عبارت‌اند از:

۱- تصمیم‌گیری برای موضوعی که اهمیت زیادی در مسیر زندگی فرد دارد.

۲- مشکل مزمن، همیشگی و تکراری در زندگی فرد وجود دارد که مدام در حال تکرار است.

۳- مشکلی که برای فرد رخ می‌دهد تکراری است و در گذشته نیز برای او رخ داده است.

۴- تلاش‌های سایر افراد برای حل مشکل ناموفق بوده است.

دلایل نبود تفکر سیستمی

برخی موانع وجود دارند که باعث می‌شود فرد توانایی تفکر سیستمی را نداشته باشد. برای مثال تفکر سیستمی یک تفکر کلی‌نگر است و گر فرد جزئی‌نگر باشد نمی‌تواند الگو‌های حاکم بر پدیده و سیستم را بفهمد.

زمانی که فرد فقط به جزئیات توجه کند و بر اتفاقات ناگهانی تمرکز داشته باشد، الگوی تغییرات بلندمدت و اتفاقاتی که ممکن است در آینده رخ دهد را درک نمی‌کند. به همین علت فرد بدبین و منفی‌نگر می‌شود و تصور می‌کند عاملی از بیرون سیستم باعث بروز مشکلات شده است؛ در صورتی که ممکن است عوامل درونی سیستم مشکلات را ایجاد کرده‌ باشند.

یکی دیگر از عواملی که باعث می‌شود افراد تفکر سیستمی نداشته باشند، تفکر دوگانه است. زمانی که فرد تفکر دوگانه دارد سطحی تحلیل می‌کند و به اصطلاح نگرش «صفر و یک» دارد. این نگرش طبق پیش‌فرض‌ها و تصورات گذشته فرد است که باعث می‌شود ذهن او بسته بماند، اشتباه فکر کند و فقط به ظاهر متغیرها توجه کند.

نمونه‌های تفکر سیستمی در عمل

تفکر سیستمی یعنی ما خود را از میانگین سیستم برتر ندانیم. تفکر سیستمی باعث خودآگاهی در افراد می‌شود و در بیشتر فعالیت‌های روزانه آن‌ها کاربرد دارد که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از:

۱- زمانی که نمی‌دانیم با عوض کردن ناگهانی مسیر هنگام رانندگی چقدر ترافیک درست می‌کنیم، چقدر باعث ایجاد تصادف می‌شویم، چقدر حقوق دیگران را پایمال می‌کنیم و این کار را انجام می‌دهیم، تفکر سیستمی نداریم؛ زیرا در این شرایط منافع خود را از منافع سیستم (تمام افراد در محدوده رانندگی) بالاتر می‌دانیم.

۲- زمانی که زباله‌ای روی زمین می‌ریزیم تفکر سیستمی نداریم؛ زیرا خود را از سیستم برتر می‌دانیم و به خود حق می‌دهیم که هر زمان که خواستیم، زباله روی زمین بریزیم. بنابراین با ریختن زباله روی زمین حقوق سایر شهروندان را رعایت نمی‌کنیم، باعث دردسر افرادی که زباله‌ها را جمع می‌کنند می‌شویم و هزینه‌های اضافی ایجاد می‌کنیم. حتی فکر کردن به جمله «مگه آشغال انداختن چه کاری هست که به خاطر آن خود را سرزنش کنم؟» نیز نشان‌دهنده این است که ما تفکر سیستمی نداریم.

۳- زمانی که برای انجام کاری در صف ایستاده‌ایم و به دلیل اینکه کار خود را زودتر انجام دهیم دور از چشم سایر افراد از آن‌ها جلو می‌زنیم، منافع خود را برتر می‌دانیم و تفکر سیستمی نداریم؛ زیرا به این مسئله فکر نمی‌کنیم که دیگران نیز به اندازه ما فرصت دارند، می‌خواهند کار خود را زودتر انجام دهند و زمان برای آن‌ها نیز ارزشمند است. ما باید بدانیم آن‌ها هم باید به اندازه ما از سیستم استفاده کنند.

۴- زمانی که بر مواردی که خودمان نقشی در به وجود آمدن آن‌ها نداشته‌ایم تعصبات بی‌جا داریم یا دیگران را به خاطر چیزهایی که خودشان نقشی در به وجود آوردن آن‌ها نقشی نداشته‌اند مسخره می‌کنیم، تفکر سیستمی نداریم. زمانی که به نژاد خود یا شهری که در آن زندگی می‌کنیم افتخار می‌کنیم و نژاد دیگری را مسخره می‌کنیم، خود را از آن‌ها برتر می دانیم و کلی‌نگر نیستیم؛ زیرا حقوق دیگران را با عواملی مانند نژاد، وضع مالی یا خانواده آن‌ها می‌سنجیم.

۵- زمانی که از منابع طبیعی به درستی استفاده نمی‌کنیم و چیزی از آن برای نسل بعدی باقی نمی‌گذاریم، تفکر سیستمی نداریم؛ زیرا به این مسئله فکر نمی‌کنیم که نسل‌های بعد نیز به اندازه ما حق زندگی و استفاده از منابع طبیعی را دارند. زمانی که هنگام استفاده از چیزی اسراف می‌کنیم به این مسئله فکر نمی‌کنیم که فرزندان و نوادگان ما نیز سهمی از این منابع دارند.

۶- زمانی که برای انجام شدن کارهای خود رشوه پرداخت می‌کنیم، فقط منافع خود را می‌بینیم و می‌خواهیم کارهای خود را به راحتی انجام دهیم. ما به این مسئله فکر نمی‌کنیم که رشوه دادن چه آثار نامطلوبی بر جامعه دارد؛ بنابراین تفکر سیستمی نداریم. اگر فردی تفکر سیستمی داشته باشد به علت دید بلند‌مدتی که برای جامعه دارد، هیچ‌گاه رشوه نمی‌دهد حتی اگر کار او انجام نشود.

تفکر سیستمی یک فلسفه است که در آن منافع کل سیستم در‌نظر گرفته می‌شود و به بخش‌های جزئی سیستم توجهی ندارد.

راهکارهای استفاده از تفکر سیستمی در زندگی

همان‌طور که گفته شد افرادی که تفکر سیستمی دارند، به جای افق دید کوتاه‌مدت و خودخواهانه، افق دید بلندمدت و همه‌جانبه دارند. تفکر سیستمی یک فلسفه است که در آن منافع کل سیستم در‌نظر گرفته می‌شود و به بخش‌های جزئی سیستم توجهی ندارد. این مسئله بسیار مهم است؛ زیرا بخش‌های یک سیستم با یکدیگر ارتباط دارند و اگر آن‌ها را به بخش‌های جداگانه تقسیم کنند، سیستم دچار مشکل می‌شود.

جدا کردن یک سیستم به بخش‌های مختلف مانند جدا کردن اجزای بدن انسان است. اگر شما تمام اجزای بدن انسان را جدا کنید، دوباره نمی‌توانید آن‌ها را کنار یکدیگر قرار دهید؛ زیرا آن شخص مرده است. تمام اجزای بدن در کنار یکدیگر می‌توانند کارکرد درستی داشته باشند و یک بدن زنده و سالم را تشکیل دهند.

اگر می‌خواهید در زندگی تفکر سیستمی داشته باشید همیشه باید منافع سیستم را در‌نظر بگیرید و به جزئیات توجه زیادی نداشته باشید. برخی راهکارها که باعث می‌شوند تفکر سیستمی داشته باشید عبارت‌اند از:

۱- اگر به سیگار اعتیاد دارید، بدن خود را مانند یک سیستم پیچیده و هماهنگ ببینید و فکر کنید زمانی که سیگار می‌کشید فقط یک عضو از اعضای بدن خود را دچار مشکل نمی‌کنید؛‌ بلکه در بلندمدت تمام اجزا بدن خود را دچار مشکل می‌کنید. شما باید بدانید برای سالم زندگی کردن، باید همه اجزا بدن شما سالم باشند.

۲- خانواده یک سیستم است. بنابراین در خانواده خود نیز باید به حقوق همه افراد احترام بگذارید و زمانی که می‌خواهید کاری را انجام دهید منافع سیستم را در‌نظر بگیرید. اگر کاری که می‌خواهید انجام دهید باعث آسیب رسیدن به منافع کلی سیستم شود، نباید آن را انجام دهید؛ زیرا طبق تفکر سیستمی، در هر سیستم منافع کلی بر منافع جزئی ارجحیت دارند.

۳- همه کارمندانی را که در یک سازمان کار می‌کنند به عنوان یک سیستم در‌نظر بگیرید. برای مثال اگر مدیر یک سازمان هستید و هدف شما داشتن یک سازمان خوب است؛ به نیاز همه کارمندان خود به یک اندازه توجه کنید.

نتیجه‌گیری

در این مقاله به بررسی تفکر سیستمی و ترفندهای استفاده از آن پرداختیم. تفکر سیستمی یک ابزار تشخیصی است و باعث می‌شود افراد قبل از انجام هر کاری، مشکلاتی را که ممکن است در آینده داشته باشند به صورت دقیق و جزئی شناسایی و بررسی کنند. اگر افراد تفکر سیستمی را از ریشه یاد بگیرند، در تمام بخش‌های زندگی از آن استفاده می‌کنند. این موضوع باعث می‌شود زندگی با نظم‌تری داشته باشند؛ زیرا هر تصمیمی که با تفکر سیستمی گرفته می‌شود، تاثیرات مثبتی در زندگی آن‌ها خواهد داشت.

همچنین بخوانید :  موفقیت چیست؟ ۱۰ راز موفقیت در زندگی
به این نوشته امتیاز دهید
[تعداد: 0    میانگین: 0/5]

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *