درمان‌های دارویی عدم تمرکز و حواس‌پرتی

در زندگی پرمشغله امروزی، همه افراد در دوره­‌هایی از زندگی خود علائم عدم تمرکز حواس و حواس‌پرتی را تجربه کرده­‌اند و عده­‌ای نیز مدام با آن دست به گریبان هستند و همیشه خود را حواس‌­پرت خطاب می‌­کنند!

علت عدم تمرکز حواس در بزرگسالان گاهی ریشه در کودکی آنان دارد و این اختلال را از کودکی با خود به همراه داشته‌­اند. بدون این که اقدامی برای درمان آن انجام شده باشد.

در این مقاله علائم و درمان عدم تمرکز در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان در سرفصل­‌های زیر بررسی خواهد شد:

  • اختلال بیش‌فعالی و نقص توجه “ADHD
  • درمان­‌های غیردارویی برای بیقراری و عدم تمرکز
  • درمان دارویی حواس‌­پرتی
  • ریتالین
  • دانشجوها حواسشان به “ریتالین” باشد!

اختلال بیشفعالی و نقص توجه “ADHD”

دوران کودکی در بچه­‌هایی که مشکل بی‌قراری و عدم تمرکز دارند پر از خرابکاری و شیطنت‌­های پرخطر و بازی‌­های خطرناکی است که اطرافیان را به شدت به زحمت می‌­اندازد. این بچه­‌ها آرام و قرار ندارند و مدام در حال جنب‌وجوش هستند، از صبح تا شب بی‌­وقفه در حال حرکت‌اند و نمی‌­توانند یک‌جا ساکت بمانند.

این بچه‌­ها را نمی‌توان برای لحظه‌­ای تنها گذاشت، چون به راحتی می‌­توانند اطرافیان را به ستوه آورند؛ به همین دلیل احتمال تنبیه شدن در این بچه‌ها بسیار زیاد است. تقریبا از دیدن چنین کودکانی خیلی استقبال نمی‌­شود و دیدن آن‌ها مانند تجربه زلزله است!

ویژگی بعدی این بچه‌­ها این است که در کارهایی که نیاز به دقت دارد یا کارهایی که به آن‌ها علاقه ندارند، به سرعت برق و باد کلافه می‌­شوند و حوصله­‌شان سر می‌­رود؛ به همین دلیل درس و کتاب برای این بچه‌ها مانند جهنم است و معلم­‌ها از دستشان شاکی هستند.

این بچه­‌ها خیلی حواس‌­پرت‌­اند، مدام وسایلشان را گم می‌­کنند و در مدرسه جا می‌­گذارند. برنامه‌­ریزی کارها برایشان تقریبا غیرممکن است و والدین باید دائما به آن­‌ها بگویند که اول کدام کار را انجام دهند.

شیطنت‌­های عجیب، پرخاشگری و سر به هوا بودن باعث می‌­شود که کادر مدرسه هم حس خوبی به این بچه­‌ها نداشته باشند و آن‌­ها را تنبیه یا طرد کنند. هم‌کلاس­ی‌های آن‌ها هم بالطبع خیلی دوست ندارند با آن‌­ها رفاقت کنند.

برچسب بچه­ بد، احمق یا بیشعور به آرامی روی آن‌­ها می‌­ماند. این بچه­‌ها سنشان که بالاتر می‌­رود، هم به‌خاطر عدم تمرکز هم به‌خاطر عدم تحمل موقعیت‌­های آموزشی، به صورت پنهانی مدرسه را رها کرده، سر از کلوب و جاهای دیگری درمی‌­آورند و احتمال مصرف سیگار، مواد و الکل در سن پایین خیلی این بچه­‌ها را تهدید می‌­کند. بسیاری از بچه­‌هایی که به ویدیو‌گیم معتادند، اکثرا بچه­‌هایی هستند که این مشکل را دارند و درمان نشده‌­اند.

حال تصور کنید هنگامی که این بچه­‌ها بزرگ‌تر می‌­شوند با چه معضلاتی روبه‌رو خواهند شد؟

نه درست و حسابی درس خوانده‌­اند و نه مهارتی آموخته‌اند. کلی خاطره بد هم از مدرسه در ذهنشان هست و خانواده نیز پیشرفت بقیه را بر سرشان زده و در تحقیرشان هیچ مضایقه‌­ای نشده است! اعتمادبه‌نفس ندارند و سرخوردگی حاصل زندگیشان است. این بخت برگشته­‌ها حتی نمی‌­دانند دردشان چیست! حتی خیلی وقت‌­ها نمی‌­دانند اسم بیماریشان چیست و بالطبع درمانی هم برایش جست‌وجو نمی‌­کنند. مشکل تمرکز کردن همیشه با آن‌ها وجود دارد و نمی‌­توانند برای زندگی­شان برنامه‌ریزی کنند.

بنابراین درمان عدم تمرکز در کودکان را باید جدی گرفت تا از مشکلات پیچیده­‌تر در دوران نوجوانی پیشگیری کرد؛ اما اگر به هر دلیلی این اختلال در دوران کودکی شناسایی و درمان نشده باشد، درمان این مشکل، در نوجوانی و حتی بزرگسالی نیز ممکن است.

درمان­‌های غیردارویی برای بیقراری و عدم تمرکز

درمان غیر دارویی عدم تمرکز

به طور کلی می‌­توان گفت کودکان یا نوجوانانی که از اختلال  بیقراری و عدم تمرکز رنج می‌برند، معمولا قدرت تمرکز روی یک موضوع را نداشته، از دقت و توجه کافی برخوردار نیستند، فعالیت بدنی بسیار بالا و غیرطبیعی دارند، آموزش و یادگیری در آنها کند و ضعیف است و رفتارهایی آنی و بدون فکر قبلی انجام می‌دهند. علت این اختلال عوامل محیطی ژنتیک است.

اگر فرزند شما دچار این مشکلات است، حتما به یک روانپزشک مراجعه کنید. افرادی که از این مشکل رنج‌می‌برند اگر تحت درمان قرار نگیرند، ممکن است با تشدید بیماری مواجه شده و حتی دچار اختلالات رفتاری دیگر یا مشکلات روانی مانند افسردگی یا اختلال دو قطبی شوند.

غیر از درمان دارویی می‌توان از روان‌درمانی یا روش‌های طب مکمل نیز برای این‌گونه بیماران استفاده کرد. گفتاردرمانی، خانواده ‌درمانی و آموزش مهارت‌های اجتماعی می‌تواند کمک‌کننده باشد. همچنین به این افراد توصیه می‌شود در فعالیت‌های گروهی و ورزش‌های دسته‌جمعی بیشتر شرکت کنند. ورزش‌های توپی و ورزش‌هایی که نیاز به تمرکز دارد مانند شطرنج، بدمینتون و پینگ‌پنگ نیز می‌تواند کمک‌کننده باشد.

طب سوزنی اگر از سوی متخصص ماهر انجام شود، از روش‌هایی است که می‌تواند یک درمان کمکی مفید برای انواعی از اختلالات تمرکزی باشد. طب سوزنی با مکانیسم‌های مختلف تحریک یا مهار عصبی باعث افزایش تمرکز، تقویت حافظه، تنظیم توازن جریان انرژی در بدن و بهبود قدرت یادگیری می‌شود.

برای درمان عدم تمرکز در طب سنتی نیز دستور‌هایی وجود دارد. برخی داروهای گیاهی با داشتن خواص ضد اضطراب و آرام‌بخشی، برای درمان این کودکان مفید هستند؛ که از جمله این گیاهان می‌توان به سنبل‌الطیب، اسطوخودوس و گل ساعتی اشاره کرد.

دم‌کرده گل سرخ و اسطوخودوس، نوشیدنی مفیدی برای این کودکان است. همچنین نوشیدن دم‌کرده سنبل‌الطیب شب‌ها قبل از خواب نیز برای افراد بیش‌فعال مفید است و در تنظیم خواب آن‌ها موثر است.

به والدین توصیه می‌شود مواد غذایی حاوی ویتامین B6، روی، آهن، منیزیم و اسید چرب امگا ۳ و امگا ۶ را بیشتر در رژیم غذایی این افراد قرار دهند و برعکس از مصرف نوشابه‌های گازدار، قهوه، انواع غذاهای آماده و کنسرو شده، فست فود، سوسیس، کالباس و به طور کلی مواد غذایی که دارای رنگ‌های غیر‌طبیعی و مواد نگهدارنده است، بکاهند.

بیش‌فعالی مختص کودکان نیست و گاهی علت عدم تمرکز حواس در بزرگسالان نیز بیش‌فعالی است؛ که علائم آن می‌تواند کم‌توجهی، حواس‌پرتی، تصمیم‌گیری بدون تامل، رفتارهای آنی و بدون فکر و رانندگی پرخطر باشد. توصیه‌های درمانی در بزرگسالان نیز مشابه کودکان است. درمان اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی را جدی بگیرید.

درمان دارویی حواس‌­پرتی

درمان دارویی عدم تمرکز

دارو درمانی جزء مهمی از درمان عدم تمرکز در کودکان و نوجوانان است. انواع مختلفی از داروها هستند که می‌­توانند برای کنترل علائم عدم تمرکز حواس مورد استفاده قرار گیرند. داروهای بیقراری و عدم تمرکز در موارد کوتاه اثر(­­سریع رهش)، متوسط ​​اثر و طولانی اثر در دسترس هستند. این داروها در دو دسته داروهای محرک و داروهای غی‌رمحرک قرار می‌­گیرند.

داروهای محرک:

بیشتر مواقع، داروهای محرک برای درمان نقص توجه بیش‌فعالی استفاده می‌­شود. این داروها برای درمان افراد در تمام سنین مفید هستند؛ اما تحقیقات بیشتر برای چگونگی اثر آن‌­ها در درمان عدم تمرکز حواس در بزرگسالان مورد نیاز است.

داروهای محرک به طور موثر برای چند دهه در درمان بیش‌فعالی استفاده شده­‌اند. این داروها به کسانی کمک می‌­کنند؛ که دچار بیش‌فعالی و دارای علائم عدم تمرکز و حواس‌پرتی هستند. داروهای محرک در درمان ۷۰ تا ۸۰ درصد از بیماران موثرند. برای درمان بیش‌فعالی محرک‌­های متوسط اثر ​​و شدید اثر استفاده می‌­شوند.

این دو نوع از محرک‌­ها برای درمان عدم تمرکز در نوجوانان، کودکان و بزرگسالان استفاده می‌­شوند و برای برطرف کردن علائم عدم تمرکز حواس و مشکلات بیش‌فعالی در مدرسه و محل کار مفید هستند. این دو نوع از محرک‌­­ها برای استفاده در کودکان بالای ۳ سال تایید شده­‌اند؛ در حالی که داروهای دیگر برای کودکان بیش از ۶ سال مناسب‌­اند.

فهرستی از داروهای محرک برای درمان بیش‌فعالی شامل موارد زیر است:

  • Adderall و Adderall XR
  • Concerta
  • Dexedrine
  • Focalin و Focalin XR
  • Metadate CD و Metadate ER
  • Methylin و Methylin ER
  • Ritalin و Ritalin SR و Ritalin LA
  • Vyvanse
  • Daytrana
  • Quillivant XR

توجه داشته باشید که تنها برخی از این داروهای محرک مانندAdderall XR ،Concerta ، Vyvanse، Quillivant XR و Focalin XR  از طرف سازمان جهانی غذا و دارو(FDA)  تایید شده‌­اند و برای درمان عدم تمرکز حواس در بزرگسالان مناسب هستند.

داروهای (مخدر) غیرمحرک:

در مواردی که محرک‌­ها اثر نمی‌­کنند یا عوارض جانبی ناخوشایند دارند؛ داروهای غیر‌محرک ممکن است کمک کنند. اولین داروی غیر‌محرک تایید شده توسط سازمان جهانی غذا و دارو، Strattera است. این دارو در حال حاضر در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان استفاده می‌­شود. پس از آن داروی غیرمحرک دیگری است به نام Intuniv، که برای کودکان و نوجوانان بین سنین ۶ تا ۱۷ است و به تازگی داروی غیرمحرک Kapvay برای استفاده به تنهایی یا در ترکیب با یک داروی محرک به منظور افزایش اثربخشی تایید شده است. این داروها می‌­تواند به بهبود تمرکز و کنترل تنش کمک کنند. در ادامه به بحث درباره شناخته شده­‌ترین دارو در این لیست می‌­پردازیم.

ریتالین

ریتالین محرک سیستم عصبی مرکزی است و سرعت فعالیت مغز را افزایش می‌­دهد. مصرف نرمال این دارو به صورت خوراکی است و از طریق گوارش جذب می‌­شود؛ اما عوارض جدی به همراه دارد. حال اگر به صورت abuse مورد مصرف قرار گیرد، عوارض آن صدها برابر خواهد شد. بیقراری، بی‌اشتهایی، خشکی ماهیچه­‌ها، گیجی و حرکات غیرقابل‌کنترل از عوارض این داروست.

در صورت مصرف نابه‌جا عوارضی مانند آژیتاسیون، درد قفسه سینه، توهم، تنگی‌ نفس، پارانویا، تغییر حالات روحی و رفتاری و از همه مهم‌تر غش کردن fainting و خطر مرگ را به همراه دارد. این دارو برای درمان ADHD و موارد ضروری دیگر تجویز می‌­شود.

دانشجوها حواسشان به ریتالین باشد!

ریتالین دارویی نیازمند تایید دکتر

ریتالین که اسم علمی آن “متیل فنیدیت” است، قرصی است که برای بچه‌ها و بزرگسالان مبتلا به “اختلال بیش‌فعالی و نقص توجه” یا همان ADHD تجویز می‌­شود. این قرص اصولا جزء طبقه‌­بندی داروهای محرک قرار می‌­گیرد و با مصرف آن مغز بیدار‌تر و روشن‌­تر می‌­شود. بچه‌های دچار این اختلال با مصرف این قرص، بسیار آرام­ و متمرکز می‌­شوند و می‌­توانند در انجام درس و مشق­ خود عملکرد خوبی داشته باشند.

ولی متاسفانه در بسیاری‌اوقات این دارو به صورت قاچاق و خارج از مسیرهای قانونی، به صورت خودسرانه مورد سوء مصرف قرار می‌­گیرد. افرادی که به مصرف این قرص رو می‌­آورند، به چند شکل این دارو را استفاده می­‌کنند:

یا قرص را می‌­خورند یا در مواقعی این قرص را پودر می‌کنند و مثل کوکائین به صورت استنشاقی از راه بینی استفاده می‌­کنند و در مواقعی به طرز خطرناکی آن را داخل آب مقطر حل کرده و داخل رگ تزریق می‌­کنند.

متاسفانه بیشترین مصرف داروی ریتالین در بین دانشجویان است، به خصوص دانشجویان پزشکی که برای کاهش خستگی، بیدار ماندن طولانی، افزایش اعتمادبه‌نفس و بالا بردن سطح توجه و تمرکزشان در دوران امتحانات به مقدار زیادی از آن استفاده می‌کنند. در آمریکا، ریتالین در طبقه‌بندی دارویی قرار می‌گیرد که کوکائین در آن طبقه قرار دارد! و اعتیاد بسیار شدیدی را در فرد مصرف‌کننده ایجاد می‌کند.

چون تاثیر این قرص یکی دو ساعت بیشتر دوام ندارد، شخص برای روشن نگه‌داشتن مغزش مجبور می‌­شود بعد از مدتی تا روزی بیست قرص ریتالین مصرف کند. این دارو دقیقا مانند کوکائین روی مغز اثر می‌­گذارد؛ بنابراین با مصرف آن در ابتدا سطح لذت و دامنه توجه و تمرکز به شدت افزایش پیدا می‌­کند، اما در کنار آن ضربان قلب و فشار خون بالا می‌­رود و تعریق، سردردهای شدید، سرگیجه و کاهش محسوس اشتها به سراغ شخص می‌­آید.

شدت آسیب در اثر اعتیاد به ریتالین به قدری است که بعد از ترک ریتالین، شاهد افسردگی­‌های شدید بعد از ترک در فرد معتاد هستیم. در ضمن، اثر مصرف ترکیبی و هم‌زمان این قرص با سایر مواد مثل الکل یا داروهای تجویزی معمولا غیرقابل پیش‌­بینی و بسیار خطرناک است. همچنین ترکیب کردن ریتالین با سایر مواد محرک مثل کوکائین، باعث تحریک شدن شدن بیش از حد بدن می‌­شود و فشار زیادی به قلب و سایر اندام­‌ها وارد می‌­کند.

به نظر می‌­رسد به علت شیوع بالای مصرف این قرص، به اطلاع­‌رسانی گسترده‌­ای در دانشگاه­‌ها نیاز است، اما دریغ از یک بروشور. از شما خواهش می‌­کنیم این مطلب را با دانشجویان و دانش‌­آموزانی که می‌­شناسید به اشتراک بگذارید تا حداقل این متن چشمشان را به عواقب این دارو باز کند.

در پایان باید این نکته را متذکر شد که همه‌ کسانی که قرارهایشان را فراموش می‌کنند یا در انجام کارهای روزمره دچار مشکل می‌شوند یا به عبارتی علائم عدم تمرکز حواس را دارند دچار اختلال کم‌توجهی و بیش‌فعالی نیستند. گاهی علت عدم تمرکز حواس در بزرگسالان دلایل زیادی دارد؛ مانند استفاده‌ بیش‌‌ازحد از تکنولوژی، کمبود خواب، نارضایتی شغلی، اضطراب بیش از حد و کم‌­تحرکی و ورزش نکردن. بنابراین اگر عدم تمرکز شما به دلایل بالا نیست و روند زندگی­تان با مشکل مواجه شده است، حتما با یک روانشناس یا روانپزشک مشورت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *