چگونه ضریب هوشی خود را بسنجیم؟

همه انسان‌ها از هوش برخوردارند، اما برخی کمتر و برخی بیشتر از آن بهره برده‌اند. نکته قابل‌توجه این است که می‌توان بهره هوشی را هم افزایش داد و هم‌اندازه‌گیری کرد. سنجش IQ از طریق تست ضریب هوش صورت می‌گیرد.

شاید شما هم از خود بپرسید که چگونه از ضریب هوشی خود باخبر شویم؟ ضریب هوشی من چند است؟ یا چگونه ضریب هوشی خود را بالا ببریم؟ آیا IQ قابل‌افزایش است؟

با استفاده از آزمون تست هوش و تمرین‌های افزایش هوش پاسخ به هر دو سوال امکان‌پذیر است. همچنین امروزه با پیشرفت تکنولوژی، اندازه‌گیری ضریب هوشی آنلاین نیز امکان‌پذیر است. در این مقاله برای شما پس از توضیح و تفسیر ضریب هوشی، دقیق‌ترین تست هوش را نیز معرفی خواهیم کرد.

پس از مطالعه این مقاله تاخیر نکنید و با انجام تست هوش از میزان ضریب هوشی خود باخبر شوید.

مطالبی که خواهید خواند در سر تیترهای زیر به شما ارائه می‌شود:

  • IQ چیست؟
  • عوامل موثر بر بهره هوشی
  • دام هوش
  • آلفرد بینه و نخستین آزمون هوش‌بهر
  • آزمون هوش در خلال جنگ جهانی اول
  • تست هوش ریون، دقیق‌ترین تست هوش
  • کاربرد تست هوش ریون
  • آیا مردم باهوش‌تر شده‌اند؟

IQ چیست؟

بهره هوشی (IQ) (مخفف انگلیسی: Intelligence Quotient) روشی برای سنجش هوش انسان است. در فارسی گاهی به‌اشتباه این اصطلاح علمی را ضریب هوشی می‌نامند. باید توجه داشت ضریب (به انگلیسی:Coefficient)، یک عامل ضربی در برخی از جمله‌های یک عبارت ریاضی است که معمولا یک عدد است؛ درحالی‌که بهر یا خارج‌قسمت (به انگلیسی:Quotient) حاصل تقسیم یک عدد (در اینجا سن ذهنی) بر عددی دیگر (در اینجا سن زمان شناختی یا تقویمی) است.

بهره هوشی عددی با میانگین ۱۰۰ و انحراف معیار ۱۵ می‌باشد. ازاین‌رو در رده‌بندی و تقسیم هوش، به‌صورت میانگین نزدیک ۷۰٪ از مردم دارای هوش میانه، ۱۲٪ هوش بالاتر از میانه، ۲٪ درصد بسیار باهوش و ۱٪ افراد برگزیده هستند. همین روند درباره افراد کم‌هوش، واپس‌مانده ذهنی و… در سوی دیگر پابرجا است.

برای به دست آوردن بهره هوشی یک انسان، آزمون‌های گوناگونی برای ارزیابی قابلیت‌های مختلف ذهنی از او گرفته می‌شود. هر آزمون بخشی از ویژگی‌های مغزی فرد را می‌آزماید، که در زیر بخشی از آن‌ها فهرست شده‌اند و سپس از روی آن‌ها با نگرش به سن فرد، بهره هوشی حساب می‌شود.

هوش توانایی ذهنی است و قابلیت‌های متنوعی مانند استدلال، برنامه‌ریزی، حل مسئله، تفکر انتزاعی، استفاده از زبان و یادگیری را در برمی‌گیرد. نظریه‌های هوش در طول تاریخ تغییر کرده‌اند.

پژوهشگران می‌گویند با نوشیدن شیر، خوردن جگر، تخم‌مرغ و بادام‌زمینی، کولین بیشتری به مغز می‌رسد و هوش و حافظه تقویت می‌شود. پژوهشگران با سنجیدن سطح کولین مغز به میزان هوش افراد پی می‌برند.

برخورداری از ضریب بالای هوشی

«تیزهوشی» مجموعه‌ای است از استعدادها، ویژگی‌های شخصیتی و الگوهای رفتاری. تیزهوشی به معنای وسیع آن ویژگی برجسته‌ای است که ورای مفهوم صرف بهره هوشی (IQ) قرار دارد.

آزمون‌هایی برای سنجش میزان تیزهوشی ساخته‌شده‌اند که تنها بخشی از مفهوم تیزهوشی را می‌سنجند، تشخیص، روان‌سنجی و ساختار تیزهوشی محل بحث و اختلاف‌نظر است و حوزه‌ای در حال پیشرفت است.

بیشتر مردم به‌اشتباه فکر می‌کنند IQ چیزی است که از هنگام تولد ثابت می‌ماند. در‌واقع مغز بی‌نهایت انعطاف‌پذیر است و راه‌هایی وجود دارد که می‌توانید ضریب هوشی‌تان را بالا ببرید.

حداقل اتفاقی که می‌افتد این است که می‌توانید عملکرد مغزتان را افزایش دهید و استراتژی‌هایی را یاد بگیرید که توانایی شما را برای فراگرفتن، به خاطر سپردن و بهره‌وری از دانش و اطلاعاتتان بهبود ببخشد.

عوامل موثر بر بهره هوشی

ضریب هوشی یک نسبت است که از تقسیم سن عقلی بر سن تقویمی ضرب‌ در صد به دست می‌آید.

اگر سن عقلی با سن تقویمی یکسان باشد، ضریب هوشی صد می‌شود، اما در بعضی مواقع در بعضی افراد سن عقلی بیشتر می‌شود که این فرد هوشی بیشتر از سایر افراد دارد.

جالب‌توجه است که میانگین ضریب هوشی در آلمان، اتریش و ایتالیا حدود ۱۰۲ است. این عدد برای شهروندان هنگ‌کنگ، کره جنوبی، ژاپن و تایوان به ترتیب ۱۰۷، ۱۰۶، ۱۰۵ و ۱۰۴ است. برای ترکیه، کشورهای خاورمیانه و جنوب آسیا بین ۷۸ و ۹۰ و برای کشورهای آفریقایی پایین‌تر از صحرای آفریقا بین ۶۵ تا ۷۵ است. در این میان کشور ایران با ضریب هوشی متوسط ۸۴ رتبه ۵۴ را بین ۱۸۵ کشور جهان دارد.

جدا از عوامل ژنتیکی، عوامل محیطی متعددی روی ضریب هوشی تاثیر می‌گذارند. وضعیت تغذیه‌ای به‌خصوص در دوران کودکی، استرس‌ها و تروماهای روانی، فقر عاطفی و ارتباطی و کمیت و کیفیت تحصیلات همگی بر ضریب هوشی تاثیر می‌گذارند.

بهره هوشی و ثروت ملت‌ها به انگلیسی، IQ and the Wealth of Nations نام یک کتاب جنجالی نوشته ریچارد لین و تاتو ون‌هانن است که در سال ۲۰۰۲ میلادی چاپ گردید. نویسندگان ایرلندی و فنلاندی این کتاب معتقدند که بین درآمد ملی کشورها (به‌صورت تولید ناخالص داخلی سرانه)، و بهره هوشی (IQ) متوسط مردم آن کشور رابطه مستقیمی قابل استنتاج است.

دام هوش

بسیاری از مردم که خود را بسیار باهوش می‌دانند، الزاما متفکران خوبی نیستند. آنان در «دام هوش» گرفتارند. این دام جنبه‌های بسیاری دارد، که در اینجا فقط به دو مورد از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

شخص بسیار باهوش می‌تواند درباره موضوعی عقیده‌ای را بپذیرد و از هوش خود جهت دفاع از این عقیده استفاده کند. این شخص هر چه باهوش‌تر باشد، بهتر می‌تواند از عقیده‌اش دفاع کند. هر چه دفاع از عقیده بهتر باشد، شخص نیاز کمتری به انتخاب‌های دیگر پیدا می‌کند یا به حرف دیگری گوش می‌دهد. اگر شما خود را محق بدانید، چرا باید این کار را بکنید؟

در‌نتیجه، بسیاری از ذهن‌های بسیار باهوش در دام فکرهای ضعیف می‌افتند؛ زیرا قادرند از این فکرها دفاع کنند.

جنبه دوم دام هوش، آن است که شخص با این اندیشه بزرگ می‌شود که خود را از اطرافیانش باهوش‌تر می‌داند (شاید هم این تصور درست باشد) و می‌خواهد بیش‌ترین سود ممکن را از هوش خود ببرد. سریع‌ترین و مطمئن‌ترین راه برای سود بردن از هوش «اثبات اشتباه دیگران» است.

یک چنین سیاستی فورا نتیجه می‌دهد و برتری شما را محرز می‌سازد. سازنده بودن پاداش کم‌تری دارد، زیرا ممکن است سال‌ها کار لازم باشد تا موثر بودن عقیده‌ای آشکار گردد؛ بنابراین بدیهی است انتقادی و مخرب بودن، کاربرد بسیار خوشایند‌تری برای افراد باهوش دارد.

آلفرد بینه و نخستین آزمون بهره هوشی

تست های هوش استاندارد

علاقه‌مندی به پدیده «هوش» انسان به هزاران سال پیش بازمی‌گردد، اما همین ۱۰۰ سال پیش بود که از آلفرد بینه، روان‌شناس فرانسوی، خواسته شد تا دانش‌آموزانی را که در امر آموزش به کمک نیاز دارند مشخص کند و بدین ترتیب نخستین آزمون ضریب هوشی به وجود آمد.

در اوایل دهه ۱۹۰۰ میلادی، دولت فرانسه از آلفرد بینه، درخواست کرد تا تعیین کند کدام دانش‌آموزان احتمال بیشتری دارد که در امر تحصیل خود با مشکل مواجه شوند. دولت، قانونی را گذرانده بود که به‌موجب آن تمام کودکان باید به مدرسه می‌رفتند و بنابراین، یافتن راهی برای تعیین این‌که کدام‌یک از آن‌ها به کمک ویژه نیاز دارند اهمیت داشت.

بینه و همکارش تئودور سایمون، برای انجام این کار تعدادی سوال تهیه کردند که تمرکز آن‌ها بر مسائلی  بود که به‌طور مستقیم در مدرسه آموزش داده نمی‌شد.

بینه با استفاده از این پرسش‌ها تشخیص داد که کدام دانش‌آموزان شانس بیشتری برای موفقیت در امر تحصیل‌ دارند. او دریافت که برخی از بچه‌ها قادرند به پرسش‌هایی پاسخ دهند که در سطح دانش‌آموزان سال بالاتر است و برعکس، برخی از بچه‌ها تنها می‌توانند به پرسش‌های پاسخ دهند که دانش‌آموزان سال پایین‌تر هم معمولا جواب می‌دهند.

بینه‌ بر اساس این مشاهدات، مفهوم «سن عقلی» یا معیاری را برای هوش بر پایه میانگین توانایی‌های بچه‌های یک گروه سنی خاصی مطرح کرد.

آزمون هوش در خلال جنگ جهانی اول

در آغاز جنگ جهانی اول، مقامات ارتش آمریکا با وظیفه خطیر ارزیابی تعداد بسیار زیادی سربازان جدید ارتش مواجه بودند. در سال ۱۹۱۷، رابرت یرکس، روان‌شناس و رئیس انجمن روان‌شناسی آمریکا، دو آزمون جدید به نام آزمون‌های آلفا و بتای ارتش ساخت. آزمون آلفا، آزمونی کتبی بود و آزمون بتا، آزمونی شفاهی و برای کسانی طراحی شده بود که قادر به خواندن نبودند.

این آزمون‌ها روی بیش از دو میلیون سرباز انجام شد تا به تشخیص این‌که کدام فرد برای نقش‌های رهبری و سمت‌های خاص مناسب است به ارتش کمک کند (مک گوایر، ۱۹۹۴).

در پایان جنگ جهانی اول، این آزمون‌ها در خارج از محیط ارتش، مورد استفاده گسترده‌ای برای افراد از هر سن، ملیت و سابقه باقی ماند. برای نمونه، آزمون‌های ضریب هوشی برای ارزیابی مهاجران جدیدی که وارد آمریکا می‌شدند مورد استفاده قرار می‌گرفت.

از نتایج این آزمون‌ها به نحو نامناسبی برای رد کردن متقاضیان و تعمیم دادن‌های نادقیق به کل جمعیت استفاده می‌شد و کار به آنجا رسید که برخی «متخصصان» هوش، کنگره آمریکا را تشویق کردند تا قانونی را برای محدودیت‌های مهاجرت به تصویب برساند.

تست هوش ریون، دقیق‌ترین تست هوش

یکی از روش‌های رایج برای اندازه‌گیری بهره هوشی در ایران استفاده از ابزار تست هوش ریون (Raven) است. این آزمون که یک تست هوش استاندارد بین‌المللی است، ۶۰ سوال تصویری دارد و از پنج سری ۱۲ تایی (سری‌های A,B,C,D,E) تشکیل شده‌است.

سوالات تست هوش ریون بدین شکل می‌باشند که می‌بایست از میان ۶ تا ۸ تصویر جداگانه، تصویری را انتخاب کنید که تصویر ماتریس هر سوال را تکمیل کند. معمولا در دوره‌های مختلف سنی، این آزمون از افراد گرفته می‌شود و این بدین معنی است که سن فردی که تست‌ها را تکمیل می‌کند در ارزیابی بهره هوشی اهمیت بالایی دارد.

در این تست بالاترین طبقه، طبقه بهره هوش بالای ۱۲۷ هست که جزو افراد ممتاز و نخبه قرار می‌گیرند. روانشناس انگلیسی به نام آقای جان کارلیل ریون در سال ۱۹۳۶ این آزمون را بر پایه دو عامل عناصر اسپیرمن یعنی استقرا و بهره (هوش طبیعی) طراحی کرد. الگوهای این آزمون به شکل ماتریس‌های ۶×۶ – ۴×۴ یا ۲×۲ است و به همین دلیل ماتریس پیش‌رونده نامیده می‌شود.

تشخیص میزان ضریب هوش

علاقه ریون به روانشناسی در سنین پایه باعث شد تا ابزارهای سنجش توانایی کودکان را مورد مطالعه قرار دهد. با وجود اینکه در کودکی پدر خودش را از دست داد و مراقبت از مادر و دو خواهرش را بر عهده گرفت، علاقه‌های علمی خود را نیز دنبال کرد.

او بعدها در زمینه شغلی خود به سرپرستی مدرسه‌ای برای کودکان با شرایط ناتوانی فیزیکی منصوب شد. وی به این نتیجه رسید که انجام آزمون‌های رایج آن دوره در مدارس و محیط کار دشوار بوده و تفسیر نتایج نیز به دلیل ادغام عناصر مختلف مشکل است.

در‌نتیجه به فکر تدوین و طراحی آزمون بهره هوشی عمومی که به ریون مشهور شد افتاد. جالب اینجاست که روش تدوین این آزمون در پایان‌نامه کارشناسی ارشد وی تشریح شده است.

تست هوش ریون بر اساس نظریه‌ای تدوین شد که بعدا به نظریه سوال پاسخ (response) مشهور شد. ریون ابتدا نسخه ماتریس‌های پیش‌رونده را در انگلستان و در سال ۱۹۳۸ منتشر کرد.

سه فرزند وی در اسکاتلند مرکز ارزیابی ریون را در سال ۱۹۷۲ تاسیس کردند. در سال ۲۰۰۴ موسسه آموزشی هارکورت، ریون را خرید و بعدها نیز این شرکت توسط پیرسون خریداری شد.

شما می‌توانید اندازه‌گیری ضریب هوشی آنلاین را امتحان کنید و تست هوش ریون را به این روش پاسخ دهید. در بسیاری از سایت‌ها پاسخ‌نامه تست هوش ریون نیز موجود است و شما می‌توانید به تست ریون و جواب آن دسترسی داشته باشید.

پس از انجام این تست هوش سخت و مشخص شدن امتیاز و رده هوشی خود، می‌توانید با استفاده از تمرین‌های افزایش هوش به سطح هوش بالاتری دست پیدا کنید؛ در‌نتیجه می‌توانید مقالات مربوط به این سوال که چگونه ضریب هوشی خود را بالا ببریم مطالعه کنید.

کاربردهای تست هوش ریون

آزمون‌های ریون و این تست هوش سخت علاوه بر اینکه می‌تواند پاسخگوی سوالات متعددی مانند «چگونه بفهمم که ضریب هوشیم چند است؟» باشد، برای اهداف پژوهشی نیز طراحی‌شده‌اند. وابسته نبودن به مهارت‌های خواندن و نوشتن و سادگی تفسیر آن‌ها، کاربرد آزمون ریون را گسترده ساخته است.

استفاده نیروهای مسلح بریتانیا از آزمون ماتریس‌های استاندارد از سال ۱۹۴۲ و سایر نیروهای نظامی در سراسر دنیا (مانند شوروی سابق) نیز تا همین قرن اخیر ادامه داشته است.

همچنین با افزایش کاربرد تست‌های شناختی مانند ریون در محیط کار، این آزمون به یکی از ابزارهای جذب و بررسی صلاحیت نامزدها نیز تبدیل‌ شده است. به‌صورت کلی تست هوش ریون را می‌توان در یک نگاه به شکل زیر مطرح کرد:

  • سنجش مهارت‌های پیشرفته مشاهده و تفکر
  • تحلیل مهارت حل مسئله جدید و پیچیده
  • پیش‌بینی مهارت درک سریع مفاهیم افراد
  • افزایش تدریجی دشواری سوالات
  • مناسب برای ارزیابی نامزدهای شغلی در همه صنایع و نیز داوطلبان تحصیلات تکمیلی

آیا مردم باهوش‌تر شده‌اند؟

طی ۱۰۰ سال گذشته مردم باهوش‌تر شده‌اند و آی‌کیو آنان به ۱۰۰ تا ۱۳۰ افزایش‌ یافته است. کسی که دارای این آی‌کیو است در اوایل قرن بیستم خیلی با‌استعداد در نظر گرفته می‌شد؛ فردی که امروز آی‌کیو ۱۰۰ دارد مانند فرد باهوشی است که یک قرن پیش آی‌کیو او ۱۳۰ بوده است.

تست ضریب هوشی نیز از سالیان پیش تا به امروز پیشرفت کرده است و تست IQ 2018 قطعا از تست ضریب هوشی در صد سال پیش بسیار پیشرفته‌تر و دقیق‌تر است. همچنین تست هوش ۲۰۱۸ شکل تکامل‌یافته‌تر تست هوش سالیان پیش است.

جیمز فلاین محقق اتریشی درباره افزایش آی‌کیو طی سال‌ها تحقیق کرده است. او در یک تیم بسکتبال بازی می‌کرد و در آن تیم بسیار موفق بود؛ اما وقتی پنج سال بعد دوباره در برابر همان تیم قرار گرفت، دیگر اوضاع مثل سابق نبود و بسکتبالیست‌های جوان برنده شدند، نه‌فقط به خاطر آنکه سریع‌تر بودند بلکه به خاطر آنکه بازی تغییر کرده بود و منعطف‌تر، پویاتر و غیرقابل‌پیش‌بینی‌تر شده بود. اکنون هر کسی که بسکتبال بازی می‌کند، ترفندی را کشف می‌کند و به دیگری یاد می‌دهد، بنابراین سطح بازی ظرف کمتر از چند سال خیلی افزایش یافت، به‌طوری‌که فلاین‌ که زمانی یک بازیکن فوق‌العاده بود، اکنون فقط یک بازیکن متوسط به شمار می‌رفت.

فلاین به‌عنوان استاد علوم سیاسی در نیوزلند، بعدها دریافت که هوش باید افزایش‌ یافته باشد؛ او دریافت که به نظر می‌رسد ضریب هوشی در برخی کشورها در مدت چند سال افزایش‌ یافته است و مانند بازی بسکتبال، هرچه اطلاعات در زندگی مردم بیشتر می‌شود، مردم به همان اندازه باهوش‌تر می‌شوند.

طبق مطالعات جدید، ضریب هوش در قرن بیستم در ۳۱ کشور افزایش‌ یافته است. بااین‌وجود منتقدان و پژوهشگران تا مدت‌ها عقیده فلاین را اشتباه آماری می‌دانستند؛ زیرا از زمان مطالعات روی دوقلوها، کشف‌شده بود که هوش تا ۷۰ درصد ارثی است، بنابراین ضریب هوشی در نسل‌ها باید ثابت باقی بماند.

رشد ضریب هوش از ۴۰ سال پیش در بسیاری از کشورها تدریجی بوده است؛ ‍پس حق با فلاین بوده است. اکنون دانشمندان دانشگاه وین ثابت کرده‌اند که آی‌کیو از اوایل قرن بیستم افزایش‌ یافته است و اکنون آی کیو مردم ۳۰ امتیاز بیشتر از آی‌کیو مردم در سال ۱۹۰۹ است.

به گزارش پایگاه خبری ولت، هر کسی که اکنون آی‌کیو ۱۰۰ دارد مانند آن است که یک قرن پیش آی‌کیو ۱۳۰ داشته و خیلی با‌استعداد بوده است. یاکوب پیتشینگ یکی از محققان معتقد است که اکنون دیگر مرزبندی بین اعداد باهوش و کم‌هوش مسخره به نظر می‌رسد. او و همکارش ۲۱۹ مطالعه روی ۳۱ کشور با چهار میلیون نفر را مورد مطالعه قرار دادند تا تئوری فلاین را بررسی کنند. طبق این مطالعات در همه‌جای دنیا، بهره هوشی با آغاز قرن ۲۰، افزایش چشم‌گیری یافته بود.

الیزابت اشترن محقق اتریشی از دانشگاه زوریخ می‌گوید اگر در گذشته فردی به‌طور متوسط می‌توانست به ۲۰ سوال طراحی شده در تست‌های آی‌کیو پاسخ دهد، آی‌کیو او ۱۰۰ بود اما امروز باید به ۲۵ سوال جواب بدهند تا آی‌کیو آنان ۱۰۰ شود. این محقق اتریشی نشان داده که متوسط تعداد مسائل حل‌شده از سوی مردم طی سال‌ها همواره افزایش می‌یابد. طبق مطالعات، آی‌کیو افزایش‌ یافته است، البته نه در یک سطح و نه در همه‌جا به یک اندازه.

ضریب هوشی در آلمان از سال ۱۹۵۰ میلادی به بعد (بعد از جنگ جهانی دوم) جهش بزرگی یافت؛ اما بهره هوشی یا آی‌کیو در آسیا نسبت به اروپا کمتر افزایش داشته است. ضریب هوشی در چند کشور آسیایی به مدت طولانی بسیار کمتر از اروپا بوده و احتمالا در همان سطح نیز باقی خواهد ماند. البته رشد ضریب هوشی در کشورهای ترکیه، برزیل و کنیا در سال‌های گذشته بیشتر از آلمان بوده است.

مطالعات نشان می‌دهند که رشد ضریب هوشی در ۴۰ سال اخیر در بسیاری از کشورها بسرعت رشد آرامی داشته است و برای مثال کشورهای اسکاندیناوی به حدی رسیده‌اند که آی‌کیو چند سال است که در آن کشورها، دیگر افزایش نمی‌یابد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *