ورزش ذهن چیست؟

برای داشتن مغزی سالم و قدرتمند، تغذیه مناسب، مدیریت استرس، انجام ورزش فیزیکی و ورزش ذهن حیاتی هستند. حال می‌خواهیم بدانیم ورزش ذهن چه تفاوتی با فعالیت‌های ذهنی روزانه دارد. این مطلب را با مثالی درباره فعالیت فیزیکی توضیح می‌دهیم. تفاوت بارزی میان فعالیت فیزیکی و ورزش فیزیکی وجود دارد. هر بار که بدنمان را حرکت می‌دهیم یا یک فعالیت تفریحی مانند بازی بیلیارد انجام می‌دهیم که نیاز به حرکت بدن دارد، یک فعالیت فیزیکی انجام می دهیم؛ اما ورزش فیزیکی مانند پیاده‌روی، به معنای فعالیت تکراری بخش‌های خاصی از بدن است. هم فعالیت فیزیکی و هم ورزش فیزیکی مزایایی برای بدن انسان دارند. ورزش فیزیکی باعث افزایش ظرفیت و قدرت عضلانی می‌شود و کمک می‌کند فرد با بالا رفتن سن، اندام متناسبی داشته باشد.

به همین ترتیب، ورزش ذهن چیزی فراتر از فعالیت ذهنی است. هرگاه فرد در حالت بیداری باشد، از رویابافی گرفته تا کتاب خواندن یا یادگیری یک زبان جدید، فعالیت ذهنی صورت می‌گیرد؛ اما ورزش ذهن شامل استفاده ساختاریافته تمرین‌ها یا تکنیک‌های شناختی است و هدف آن بهبود عملکردهای خاص ذهنی است.

درک تفاوت میان فعالیت ذهنی و ورزش ذهن بسیار مهم است. به عنوان مثال، بسیاری از مردم تصور می‌کنند با حل کردن روزانه جدول، بهترین کار را برای مغز خود انجام می‌دهند؛ اما حقیقت این است که حل جدول کلمات متقاطع محدوده نسبتا کوچکی از مهارت‌های شناختی را به چالش می‌کشد و در نتیجه بخش محدودی از مغز را تحریک می‌کند. بر اساس نتایج تحقیقی که در سال ۱۹۹۹ انجام شد، کسب مهارت فرد در حل کردن جدول کلمات متقاطع، تاثیری بر بهبود عملکرد همگام با افزایش سن ندارد؛ حتی در کارهایی که نیاز به استفاده از لغات و استدلال دارند.

حل کردن جدول کلمات متقاطع باعث ایجاد فعالیت ذهنی می‌شود؛ اما ورزش ذهن به حساب نمی‌آید. این یافته علمی در واقع به کلید واژه “تنوع” در تربیت مغز اشاره می‌کند. انسان به ورزش‌های ذهنی چالش‌برانگیز متنوعی نیاز دارد تا کل مغز خود را تحریک کند. یعنی یک فعالیت خاص هر قدر هم که سخت و پر از چالش باشد، برای حفظ کارکرد مغز در سطح بالا کافی نیست. حتی اگر هدف فرد بهبود عملکرد حافظه خود باشد، سایر عملکردهای مغزی نیز باید تحریک شوند تا فرد به هدف خود برسد؛ برای مثال دقت و تمرکز برای داشتن حافظه‌ای قدرتمند ضروری است.

برنامه‌های آموزشی سیستماتیک مغز بهتر و موثرتر از فعالیت‌های ذهنی روزانه تصادفی می‌توانند منجر به تغییرات مغزی شوند. البته ترکیبی از هر دو می‌تواند ایده‌آل باشد. یادگیری یک مهارت پیچیده مانند نواختن پیانو به آموزش و توسعه بخش‌هایی از مغز کمک می‌کند. برنامه‌های آموزشی نیز می‌توانند به آموزش بخش‌های دیگر مغز منجر شوند.

مشخصه‌های ورزش ذهن

فعالیت‌های جدید و پیچیده، ورزش‌های ذهنی خوبی هستند. انجام انواع ورزش ذهن همان گونه به سلامت ذهنی فرد کمک می‌کند که انجام ورزش‌های فیزیکی به سلامت بدن او کمک می‌کند و همانطور که انجام ورزش‌های فیزیکی متنوع مانند ایروبیک، تمرینات قدرتی و کششی بهتر از انجام فقط یک ورزش است؛ انجام ورزش های ذهنی گوناگون نیز برای مغز بسیار بهتر است.

زندگی اکثر انسان‌ها از روتین‌های ثابتی تشکیل شده است که توسط ناخودآگاه انجام می‌شوند و به انرژی مغزی بسیار کمی احتیاج دارند. بدین صورت کار پیچید‌ه‌ای مانند رانندگی با صرف تلاش ذهنی اندک انجام می‌شود و زندگی را آسان‌تر می‌کند؛ اما نه تنها مغز را تحریک نمی‌کند، بلکه بر اثر انجام روتین‌های بیش از حد آن را کند و تنبل می‌کند. درست همان گونه که بدن انسان در فقدان فعالیت‌های فیزیکی، سست و بی‌حال می‌شود. تغییر دادن این روتین‌های روزانه کلید داشتن ذهنی سالم‌تر و قدرتمندتر است.

به عقیده متخصصان، ورزش ذهن دو مشخصه اصلی دارد تا بتواند مغز را به اندازه لازم تحریک کند: تازگی و پیچیدگی.

دکتر لارنس کاتز، عصب‌شناس سرشناس، انجام ورزش‌های ذهنی‌ای را توصیه می‌کند که با روش‌های بدیعی از تمام حواس پنج‌گانه استفاده می‌کنند و منجر به بهبود کارایی مغز می‌شوند. به گفته این محقق، ضعف نیروی ذهنی معمولا بر اثر عدم ارتباط میان سلول‌های مغزی بوجود می‌آید؛ نه به دلیل از بین رفتن سلول‌های مغز. این امر بر اثر کاهش تعداد و پیچیدگی دندریت‌ها یا همان شاخه‌های سلول عصبی اتفاق می‌افتد . دکتر کاتز کشف کرد با انجام انواع مناسب ورزش‌های ذهنی، می‌توان ارتباطات دندریتی جدید در مغز به وجود آورد.

به گفته او، اکثر ورزش‌های ذهنی تنها بر قوه بینایی تکیه دارند؛ اما به منظور تمرین دادن کلیه قسمت‌های مغز باید از تمام حواس پنج‌گانه،  بینایی، شنوایی، لامسه، چشایی و بویایی در ورزش‌های ذهنی به صورت غیر روتین بهره برد. هر فعالیتی که جدید، تفریحی و چالش‌برانگیز باشد، می‌تواند به عنوان یک ورزش ذهن مناسب استفاده شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *