ورزش ذهن چیست؟

برای داشتن مغزی سالم و قدرتمند، تغذیه مناسب، مدیریت استرس، انجام ورزش فیزیکی و ورزش ذهن حیاتی هستند. حال می‌خواهیم بدانیم ورزش ذهن چه تفاوتی با فعالیت‌های ذهنی روزانه دارد. این مطلب را با مثالی درباره فعالیت فیزیکی توضیح می‌دهیم. تفاوت بارزی میان فعالیت فیزیکی و ورزش فیزیکی وجود دارد. هر بار که بدنمان را حرکت می‌دهیم یا یک فعالیت تفریحی مانند بازی بیلیارد انجام می‌دهیم که نیاز به حرکت بدن دارد، یک فعالیت فیزیکی انجام می دهیم؛ اما ورزش فیزیکی مانند پیاده‌روی، به معنای فعالیت تکراری بخش‌های خاصی از بدن است. هم فعالیت فیزیکی و هم ورزش فیزیکی مزایایی برای بدن انسان دارند. ورزش فیزیکی باعث افزایش ظرفیت و قدرت عضلانی می‌شود و کمک می‌کند فرد با بالا رفتن سن، اندام متناسبی داشته باشد.

ورزش ذهن شامل استفاده ساختاریافته تمرین‌ها یا تکنیک‌های شناختی است و هدف آن بهبود عملکردهای خاص ذهنی است.

به همین ترتیب، ورزش ذهن چیزی فراتر از فعالیت ذهنی است. هرگاه فرد در حالت بیداری باشد، از رویابافی گرفته تا کتاب خواندن یا یادگیری یک زبان جدید، فعالیت ذهنی صورت می‌گیرد؛ اما ورزش ذهن شامل استفاده ساختاریافته تمرین‌ها یا تکنیک‌های شناختی است و هدف آن بهبود عملکردهای خاص ذهنی است.

به روش‌هایی که به طور مستقیم عملکرد مغز را تحت تاثیر قرار می‌دهند، توانمندسازی شناختی گفته می‌شود. همه انسان‌ها به طور ذاتی در جست‌وجو موفقیت و پیشرفت هستند. بهبود توانمندی‌های شناختی به آن‌ها کمک می‌کند تا مهارت‌های شناختی خود را در حوزه‌های مختلف مانند توجه، حافظه، کارکردهای اجرایی، یادگیری و… تقویت کنند.

همچنین بخوانید :  چگونگی افزایش تمرکز و کنترل ذهن

ورزش ذهن

برای ورزش ذهن از انواع مختلفی از روش‌ها مانند برنامه‌های روان‌شناختی، روش‌های دارویی و روش‌های آزمایشگاهی استفاده می‌شود. هر کدام از این روش‌ها با توجه به شرایط جسمی و روحی فرد به او پیشنهاد می‌شود. برخی از این روش‌ها عبارت‌اند از:

۱- نوروفیدبک: روش نوروفیدبک مانند روش درمان بیوفیدبک است و بر مغز و سیستم اعصاب مرکزی تمرکز دارد. کاربران با استفاده از این روش می‌توانند ریتم مغزی خود را تعدیل کنند. از این روش در اختلالاتی مانند کمبود توجه، بیش‌فعالی، افسردگی و اختلالات اعتیادی استفاده می‌شود.

منظور از ذهن‌آگاهی روش خاصی از توجه به لحظه حال، با پذیرش و عدم قضاوت است.

۲- ذهن‌آگاهی: این روش زیرمجموعه‌ای از تمرین‌های مدیتیشن است. منظور از ذهن‌آگاهی روش خاصی از توجه به لحظه حال، با پذیرش و عدم قضاوت است. از این روش در حوزه سلامت برای درمان استرس و ترک مصرف الکل و مواد مخدر استفاده می‌شود. ذهن‌آگاهی در افراد سالم نیز برای تقویت حافظه، توجه و حافظه فعال موثر است. در حقیقت ذهن‌آگاهی باعث کاهش آشفتگی ذهنی افراد می‌شود. 

۳- بازی‌های هدفمند: برخی از بازی‌ها باعث بهبود سرعت پردازش اطلاعات در مغز، توجه پایدار، تقویت و هماهنگی حافظه دیداری می‌شوند. این بازی‌ها دو بعد شناختی و هیجانی در یادگیری را تحت تاثیر قرار می‌دهند؛ با توجه به علاقه و نیازهای شناختی افراد انتخاب می‌شوند و انگیزه آن‌ها را برای یادگیری بیشتر می‌کنند. 

۴- برنامه‌های آموزش شناختی: یکی دیگر از روش‌های توانمندسازی شناختی، برنامه‌های آموزش شناختی است. این برنامه‌ها مجموعه‌ای از تمرین‌ها، تکالیف استاندار‌دشده و هدایت‌شده هستند که هر کدام از آن‌ها برای هدف آموزشی خاصی طراحی شده‌اند. این تمرین‌ها کارکردهای شناختی گسترده‌ای شامل توجه، حافظه، قدرت تمرکز، حل مسئله، یادگیری و… را تقویت می‌کند.

برنامه‌هایی که باعث می‌شوند عملکرد فرد در یک حوزه شناختی بهبود یابد یا در همان سطح موجود حفظ شود برای سالمندان بسیار مفید هستند؛ به‌‌ویژه اگر این تمرینات به صورت گروهی انجام شوند. برنامه‌های گروهی باعث می‌شوند افراد انگیزه بگیرند و به همراه سایر هم‌گروهی‌های خود مهارت حل مسئله را در خود تقویت کنند.

برنامه‌های آموزش شناختی

۵- برنامه‌های تحریک ذهنی:‌ این برنامه‌ها فعالیت‌هایی هستند که باعث تحریک ذهن می‌شوند. برای مثال فعالیت‌های روزانه‌ای مانند مطالعه کردن، گوش دادن به موسیقی، بازی شطرنج، درست کردن پازل، حل جدول و… نمونه‌هایی از برنامه‌های تحریک ذهنی هستند. این برنامه‌های به اندازه برنامه‌های آموزش شناختی می‌توانند باعث بهبود عملکرد شناختی شوند.

درک تفاوت میان فعالیت ذهنی و ورزش ذهن بسیار مهم است. به عنوان مثال، بسیاری از مردم تصور می‌کنند با حل کردن روزانه جدول، بهترین کار را برای مغز خود انجام می‌دهند؛ اما حقیقت این است که حل جدول کلمات متقاطع محدوده نسبتا کوچکی از مهارت‌های شناختی را به چالش می‌کشد و در نتیجه بخش محدودی از مغز را تحریک می‌کند. بر اساس نتایج تحقیقی که در سال ۱۹۹۹ انجام شد، کسب مهارت فرد در حل کردن جدول کلمات متقاطع، تاثیری بر بهبود عملکرد همگام با افزایش سن ندارد؛ حتی در کارهایی که نیاز به استفاده از لغات و استدلال دارند.

حل کردن جدول کلمات متقاطع باعث ایجاد فعالیت ذهنی می‌شود؛ اما ورزش ذهن به حساب نمی‌آید. این یافته علمی در واقع به کلید واژه “تنوع” در تربیت مغز اشاره می‌کند. انسان به ورزش‌های ذهنی چالش‌برانگیز متنوعی نیاز دارد تا کل مغز خود را تحریک کند. یعنی یک فعالیت خاص هر قدر هم که سخت و پر از چالش باشد، برای حفظ کارکرد مغز در سطح بالا کافی نیست. حتی اگر هدف فرد بهبود عملکرد حافظه خود باشد، سایر عملکردهای مغزی نیز باید تحریک شوند تا فرد به هدف خود برسد؛ برای مثال دقت و تمرکز برای داشتن حافظه‌ای قدرتمند ضروری است.

برنامه‌های آموزشی سیستماتیک مغز بهتر و موثرتر از فعالیت‌های ذهنی روزانه تصادفی می‌توانند منجر به تغییرات مغزی شوند. البته ترکیبی از هر دو می‌تواند ایده‌آل باشد. یادگیری یک مهارت پیچیده مانند نواختن پیانو به آموزش و توسعه بخش‌هایی از مغز کمک می‌کند. برنامه‌های آموزشی نیز می‌توانند به آموزش بخش‌های دیگر مغز منجر شوند.

ورزش ذهن دو مشخصه اصلی دارد تا بتواند مغز را به اندازه لازم تحریک کند: تازگی و پیچیدگی.

مشخصه‌های ورزش ذهن

فعالیت‌های جدید و پیچیده، ورزش‌های ذهنی خوبی هستند. انجام انواع ورزش ذهن همان گونه به سلامت ذهنی فرد کمک می‌کند که انجام ورزش‌های فیزیکی به سلامت بدن او کمک می‌کند و همانطور که انجام ورزش‌های فیزیکی متنوع مانند ایروبیک، تمرینات قدرتی و کششی بهتر از انجام فقط یک ورزش است؛ انجام ورزش های ذهنی گوناگون نیز برای مغز بسیار بهتر است.

زندگی اکثر انسان‌ها از روتین‌های ثابتی تشکیل شده است که توسط ناخودآگاه انجام می‌شوند و به انرژی مغزی بسیار کمی احتیاج دارند. بدین صورت کار پیچید‌ه‌ای مانند رانندگی با صرف تلاش ذهنی اندک انجام می‌شود و زندگی را آسان‌تر می‌کند؛ اما نه تنها مغز را تحریک نمی‌کند، بلکه بر اثر انجام روتین‌های بیش از حد آن را کند و تنبل می‌کند. درست همان گونه که بدن انسان در فقدان فعالیت‌های فیزیکی، سست و بی‌حال می‌شود. تغییر دادن این روتین‌های روزانه کلید داشتن ذهنی سالم‌تر و قدرتمندتر است.

به عقیده متخصصان، ورزش ذهن دو مشخصه اصلی دارد تا بتواند مغز را به اندازه لازم تحریک کند: تازگی و پیچیدگی.

دکتر لارنس کاتز، عصب‌شناس سرشناس، انجام ورزش‌های ذهنی‌ای را توصیه می‌کند که با روش‌های بدیعی از تمام حواس پنج‌گانه استفاده می‌کنند و منجر به بهبود کارایی مغز می‌شوند. به گفته این محقق، ضعف نیروی ذهنی معمولا بر اثر عدم ارتباط میان سلول‌های مغزی بوجود می‌آید؛ نه به دلیل از بین رفتن سلول‌های مغز. این امر بر اثر کاهش تعداد و پیچیدگی دندریت‌ها یا همان شاخه‌های سلول عصبی اتفاق می‌افتد . دکتر کاتز کشف کرد با انجام انواع مناسب ورزش‌های ذهنی، می‌توان ارتباطات دندریتی جدید در مغز به وجود آورد.

به گفته او، اکثر ورزش‌های ذهنی تنها بر قوه بینایی تکیه دارند؛ اما به منظور تمرین دادن کلیه قسمت‌های مغز باید از تمام حواس پنج‌گانه،  بینایی، شنوایی، لامسه، چشایی و بویایی در ورزش‌های ذهنی به صورت غیر روتین بهره برد. هر فعالیتی که جدید، تفریحی و چالش‌برانگیز باشد، می‌تواند به عنوان یک ورزش ذهن مناسب استفاده شود.

همچنین بخوانید :  تمرکز ذهن و روش‌های بهبود آن
به این نوشته امتیاز دهید
[تعداد: 10   میانگین: 3.3/5]

2 پاسخ به “ورزش ذهن چیست؟”

  1. علی گفت:

    نوشته بسیار خوب و مفید بود. جای تشکر داره. خوبی‌های زیادی داشت که واضحه. اما به یک کاستی اشاره می‌کنم و اون مثال‌های واضح و کامل درباره‌ی ورزش‌های ذهن است‌. اینکه یک نمونه از ورزش خوب برای ذهن، چی می‌تونه باشه که تنوع فعالیت‌های ذهنی داشته و از همه‌ی بخش‌های مغز استفاده کنه، چیه آخر!

    • تیم پشتیبان و کوچینگ مطالعه شریف گفت:

      دوست خوب مطالعه شریف سلام
      از حسن توجه شما بسیار ممنونیم
      و تشکر ویژه ما را برای نظر سازنده شما و کمک به خدمت رسانی هرچه بیشتر و بهتر ما بپذیرید
      همانگونه که خود حضرتعالی هم فرمودید، بازی ورزش ذهن است و شاید با توضیح کتبی امکان انتقال و تفهیم دقیق مطلب و روش صحیح بازی وجود نداشته باشد
      به این ترتیب برای انجام صحیح بازی (ورزش) حضور استاد لازم است.
      با این حال اگر پیشنهادی دارید، ما صمیمانه استقبال می کنیم
      موفق تر باشید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *